Papur Gwyn ar Ddiwygio'r Heddlu

Papur Gwyn ar Ddiwygio'r Heddlu – Beth Mae'n ei Olygu i'r Cyhoedd?  

Beth yw pwrpas hyn? 

Ym mis Ionawr 2026, cyhoeddodd Llywodraeth y Deyrnas Unedig gynllun i newid sut mae plismona yng Nghymru a Lloegr yn cael ei drefnu, ei redeg a'i oruchwylio. Y nod yw moderneiddio plismona, ei wneud yn fwy cyson ledled y wlad, a gwella diogelwch y cyhoedd. 

 

Pam mae'r Llywodraeth yn newid system yr heddlu? 

Dywed y Llywodraeth fod y system bresennol yn rhy gymhleth ac anghyson. Mae gwahanol ardaloedd yn cael eu plismona mewn gwahanol ffyrdd, a all arwain at ddryswch, anghysondeb o ran safonau, ac aneffeithlonrwydd. Bwriad y diwygiadau hyn yw: 

• Gwella hyder y cyhoedd 

• Gwneud plismona'n fwy effeithiol 

• Canolbwyntio mwy ar ddioddefwyr ac atal trais 

• Sicrhau y gall heddluoedd ddelio â throseddu modern 

 

Beth yw'r newid mwyaf? 

Y newid mwyaf yw y bydd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu (CHTh) yn cael eu diddymu yn 2028, pan fydd eu tymhorau presennol yn dod i ben. 

Ar hyn o bryd, etholir CHTh i oruchwylio plismona lleol, gosod blaenoriaethau, a dwyn Prif Gwnstabliaid i gyfrif. 

 

Os yw CHTh yn mynd, pwy fydd yn goruchwylio'r heddlu yn eu lle? 

Mae'r Llywodraeth yn bwriadu disodli Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu gyda threfniadau newydd: 

• Mewn ardaloedd â meiri, bydd y maer yn cymryd cyfrifoldeb am blismona. 

• Mewn ardaloedd eraill, bydd arweinwyr cynghorau lleol yn ffurfio "Bwrdd Plismona a Throseddu" i oruchwylio'r heddlu. 

Bydd pob bwrdd yn penodi Arweinydd Plismona a Throseddu llawn amser, yn debyg i'r rôl y mae Dirprwy Faeri Plismona yn ei chwarae nawr. 

 

Pam mae Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn cael eu dileu? 

Mae'r Llywodraeth yn credu y bydd y system newydd hon yn: 

• Lleihau costau 

• Symleiddio prosesau gwneud penderfyniadau 

• Sicrhau cysondeb o ran goruchwyliaeth plismona ledled y wlad 

Fodd bynnag, ni ymgynghorwyd â Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu cyn y penderfyniad, ac mae cynlluniau manwl yn dal i gael eu llunio. 

 

A fydd heddluoedd yn cael eu huno? 

O bosibl. 

Mae'r Llywodraeth yn ystyried llai o heddluoedd mawr, tra'n dal i gadw timau plismona lleol mewn cymunedau. Mae adolygiad annibynnol o strwythurau heddluoedd ar y gweill a bydd yn adrodd yn haf 2026. 

Nid oes unrhyw benderfyniadau terfynol ar uno wedi'u gwneud eto. 

 

Beth mae hyn yn ei olygu i blismona cymunedol? 

Mae'r Llywodraeth yn dweud ei bod eisiau plismona lleol cryfach, hyd yn oed os bydd heddluoedd yn dod yn fwy yn gyffredinol. Byddai ardaloedd plismona lleol yn seiliedig ar ffiniau cymdogaeth neu uned reoli presennol. 

 

Beth am ddioddefwyr troseddau? 

Mae'r Papur Gwyn yn dweud y dylai dioddefwyr fod wrth wraidd plismona. Mae'n ymrwymo i: 

• Wella cefnogaeth i ddioddefwyr 

• Well cydgysylltu rhwng yr heddlu, cynghorau, gwasanaethau iechyd ac elusennau 

• Ddefnyddio data a thystiolaeth i atal troseddau cyn iddynt ddigwydd 

 

Sut fydd gwasanaethau fel cymorth i ddioddefwyr ac atal trais yn parhau? 

Nid yw hyn yn gwbl glir eto. 

Ar hyn o bryd, mae Comisiynwyr yr Heddlu yn ariannu ac yn goruchwylio: 

• Gwasanaethau cymorth i ddioddefwyr 

• Gwasanaethau cam-drin domestig a thrais rhywiol 

• Rhaglenni atal trais 

• Gwaith ymyrraeth gynnar 

Mae'r Llywodraeth wedi addo gweithio gydag arweinwyr yr heddlu i benderfynu sut y bydd y cyfrifoldebau hyn yn parhau o dan y system newydd. 

 

Beth yw'r Gwasanaeth Heddlu Cenedlaethol? 

Mae'r Papur Gwyn yn cynnig creu Gwasanaeth Heddlu Cenedlaethol, a fyddai'n dwyn ynghyd cyrff plismona cenedlaethol fel: 

• Coleg y Plismona 

• Asiantaeth Troseddu Genedlaethol 

• Plismona gwrthderfysgaeth 

• Sefydliadau arweinyddiaeth heddlu cenedlaethol 

Byddai'r corff hwn yn darparu cefnogaeth genedlaethol, safonau a galluoedd arbenigol. 

 

A fydd hyn yn effeithio ar blismona o ddydd i ddydd ar hyn o bryd? 

Nid ar unwaith. 

Bydd y rhan fwyaf o'r diwygiadau yn cymryd sawl blwyddyn. Bydd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn parhau ar waith tan 2028, ac mae llawer o fanylion yn dal i gael eu datblygu. 

 

Beth sy'n digwydd nesaf? 

• Bydd arweinwyr yr heddlu ac adrannau'r llywodraeth yn parhau i gynllunio'n fanwl 

• Bydd adolygiad annibynnol o strwythurau'r heddlu yn adrodd yn 2026 

• Bydd angen deddfau newydd cyn y gall y rhan fwyaf o newidiadau ddigwydd 

 

Pam mae hyn yn bwysig i'r cyhoedd? 

Bydd y diwygiadau hyn yn llunio: 

• Pwy sy'n gyfrifol am benderfyniadau plismona 

• Sut mae lleisiau lleol yn cael eu clywed 

• Sut mae dioddefwyr yn cael eu cefnogi 

• Sut mae heddluoedd yn cael eu trefnu ar gyfer y dyfodol 

Mae'r newidiadau'n sylweddol a byddant yn effeithio ar sut mae plismona'n cael ei lywodraethu am ddegawdau i ddod. 

 

Beth mae hyn yn ei olygu i Gymru? 

A fydd y newidiadau hyn yn bendant yn berthnasol i Gymru? 

Nid o reidrwydd yn yr un ffordd. 

Mae plismona yn cael ei reoli'n bennaf gan Lywodraeth y DU, ond mae gan Gymru drefniadau gwleidyddol, cyfreithiol a phartneriaethau gwahanol o'i gymharu â Lloegr. Oherwydd hyn, mae'r Llywodraeth wedi dweud y bydd yn ymgynghori â Llywodraeth Cymru a phartneriaid allweddol Cymru cyn penderfynu sut y dylai'r system newydd weithio yng Nghymru. 

 

A fydd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn cael eu diddymu yng Nghymru hefyd? 

Mae bwriad o hyd i gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yng Nghymru ddod i ben yn 2028, ond nid yw'r hyn a fydd yn eu disodli yng Nghymru wedi'i benderfynu eto. 

Mae'r Papur Gwyn yn cydnabod y gallai fod angen model gwahanol o lywodraethu heddlu ar Gymru i adlewyrchu: 

• Cysylltiadau cryfach rhwng plismona a gwasanaethau datganoledig fel iechyd, tai, addysg a gofal cymdeithasol 

• Ffyrdd gweithio rhanbarthol a phartneriaethol presennol 

• Rôl Llywodraeth Cymru a'r Senedd 

 

A fydd gan Gymru Feiri fel yn Lloegr? 

Na. 

Nid oes gan Gymru Feiri Awdurdod Strategol fel rhai rhannau o Loegr.  Mae hyn yn golygu na ellir copïo'r model plismona dan arweiniad maer yn Lloegr, yng Nghymru. 

Yn lle hynny, mae'r Llywodraeth yn ystyried trefniadau llywodraethu amgen, a allai gynnwys: 

• Awdurdodau lleol 

• Byrddau partneriaeth 

• Model llywodraethu plismona penodol i Gymru 

Ond nid oes model terfynol wedi'i gytuno. 

 

Pwy fydd yn goruchwylio'r heddlu yng Nghymru yn y dyfodol? 

Mae hynny'n dal i gael ei drafod. Fodd bynnag, mae'r Ysgrifennydd Cartref presennol wedi ei gwneud yn glir y byddant yn cadw rheolaeth eithaf dros blismona yng Nghymru ac nad ydynt yn cefnogi datganoli pwerau plismona i Lywodraeth Cymru. 

Mae Llywodraeth y DU wedi ymrwymo i weithio gyda: 

• Llywodraeth Cymru 

• Arweinwyr plismona Cymru 

• Comisiynwyr Heddlu a Throseddu presennol 

• Cymdeithas Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu (APCC) 

Y nod yw dylunio system sy'n gweithio ochr yn ochr â gwasanaethau datganoledig a strwythurau partneriaeth Cymru. 

 

Beth am wasanaethau cymorth a gwasanaethau atal dioddefwyr yng Nghymru? 

Yng Nghymru, mae CHTh ar hyn o bryd yn chwarae rhan bwysig yn y canlynol: 

• Ariannu gwasanaethau cymorth i ddioddefwyr 

• Comisiynu gwasanaethau cam-drin domestig a thrais rhywiol 

• Cefnogi gwaith atal trais ac ymyrraeth gynnar 

• Gweithio'n agos gyda gwasanaethau datganoledig fel iechyd ac addysg 

 

Mae'r Papur Gwyn yn cydnabod hyn ac yn ymrwymo'r Llywodraeth i weithio gyda phartneriaid Cymru i benderfynu sut y bydd y cyfrifoldebau hyn yn parhau ar ôl i'r CHTh ddod i ben. 

 

A ellid uno heddluoedd yng Nghymru? 

O bosibl, ond nid oes unrhyw benderfyniadau wedi'u gwneud. 

Mae adolygiad annibynnol o strwythurau heddluoedd ar y gweill a bydd yn adrodd yn haf 2026. Bydd yr adolygiad hwn yn ystyried Cymru a Lloegr. 

Byddai angen ystyried yn ofalus unrhyw gynigion sy'n effeithio ar heddluoedd Cymru oherwydd: 

• Daearyddiaeth a gwledigrwydd 

• Gweithio trawsffiniol gyda Lloegr 

• Cydweithio presennol rhwng heddluoedd Cymru 

 

A fydd Gwasanaeth Heddlu Cenedlaethol yn cwmpasu Cymru? 

Bydd, pe bai'n cael ei greu, byddai'r Gwasanaeth Heddlu Cenedlaethol yn cwmpasu Cymru a Lloegr. 

Byddai'n dwyn ynghyd cyrff plismona cenedlaethol ac yn darparu cefnogaeth arbenigol, hyfforddiant a safonau cenedlaethol, tra byddai plismona gweladwy o ddydd i ddydd yn parhau i fod yn lleol. 

 

Beth sy'n cael ei wneud nawr i gynrychioli buddiannau Cymru? 

Mae plismona Cymru wedi'i gynrychioli yn y broses ddiwygio. Er enghraifft: 

• Mae arweinwyr plismona Cymru yn rhan o drafodaethau diwygio cenedlaethol 

• Mae gan blismona yng Nghymru gynrychiolaeth ar fyrddau diwygio cenedlaethol 

• Mae'r Llywodraeth wedi ymrwymo i barhau i ymgysylltu â rhanddeiliaid Cymru 

 

Beth ddylai'r cyhoedd yng Nghymru ei ddisgwyl nesaf? 

Am y tro: 

• Mae Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn parhau yn eu lle tan 2028 

• Dim newidiadau uniongyrchol i blismona lleol 

• Ymgynghori a gwneud penderfyniadau pellach dros y ddwy flynedd nesaf 

Nid yw trefn derfynol llywodraethu plismona yng Nghymru wedi'i benderfynu eto.